logo-samandehi

    قوانین انجمن:
  • سرقت ادبی ممنوع
  • هر شاعر می تواند هر هفته یک شعر درج نماید. اشعار در پایان هفته توسط مدیران بررسی و تایید می گردد.
  • از ارسال تاپیک و کامنت موهن جداً خودداری نمایید و از نقد غیر تخصصی و احساسی بپرهیزید.
  • به جای درج پاسخ های کوتاهی مانند «زیبا بود» ، از گزینه ی «تشکر» استفاده نمایید.


آخرین موضوع ها: --- آغاز فعالیت کانال تلگرام انجمن شاعران جوان --- آغاز فعالیت صفحه ی رسمی اینستگرام انجمن شاعران جوان --- ثبت اشعار اعضای انجمن در سامانه ثبت وزارت ارشاد --- جلسه حضوری کارگاه تخصصی غزلترانه --- گزارش دومین عصر شعر ۳۱ تیرماه ۹۵ --- مسابقه فیلم نامه نویسی ---

ارسال پاسخ 
 
امتیاز موضوع:
  • 1 رأی - میانگین امتیازات: 5
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
تزاحم خیال در شعر
۹۴/۳/۵, (۱۱:۲۲ عصر)
ارسال: #1
تزاحم خیال در شعر
تزاحم خيال
دانستیم مخاطب شعر ، با دریافت تصویر ، آن را در ذهن خویش محسم می کند و هر قدر در این تجسم موفق باشد ، بهرۀ بیشتری آز آن خواهد برد . اما قدرت ذهنی انسان در احضار اشیا ء محدود است ، یعنی ما در آن واحد نمی توانیم چیزهای بسیاری را در ذهن باز سازس کنیم . بنابر این انتظار می رود که میزان تراکم تصویر در یک شعر ، در حد معقولی باشد . اگر آنها چنان متراکم باشند که مزاحم یکدیگر شوند ، تأثیر جمعی شان به نحو قابل ملاحظه ای کاهش می یابد . این بیت بیدل را ببینید :
شعلۀ ادراک ، خاکستر کلاه افتاده است
نیست غیر از بال قمری پنبۀ مینای سرو
در اولین نظر ، این تصویر ها را می توان یافت :
تشبیه ادراک به شعله
تشبیه خاکستر به کلاه
تشبیه سرو به مینای شراب
تشبیه بال قمری به پنبۀ سر مینا ( یا در حقیقت در پوش پنبه ای آن ) و با نظری دقیق تر ، در می یابیم که این دو مصراع ، مدعا مثل پدید آورده اند و در عمل شاعر دو تشبیه دیگر هم انجام داده است :
تشبیه بال قمری به خاکستر
تشبیه شراب به آتش
شاعر در مصراع نخست ، یک مدعا را بیان می کند ؛« شعلۀ ادراک ، در نهایت به خاکستر می رسد یعنی نهایت ادراکهای ما ، نادانی است . » و در مصراع دوم ، برای این مدعا ، مثلی می آورد « همان گونه که بال قمری ُ پنبه ای می شود برای مینای شراب - که همان سرو باشد - وآن را از جوشش باز می دارد » خلاصه این که « همان گونه که پنبه ُ مانع جوشش و بیرون ریختن شراب از شیشه می شود ُ شعلۀ ادراک نیز در نهایت به خاکستر خواهد رسید . » قرینۀ شاعر برای اثبات این مدعا ، تشابه رنگ آتش و شراب از یک سو و خاکستر و پنبه از سوی دیگر است .
گنجاندن شش تشبیه و یک مدعا مثل در یک بیت ، واقعآ کار استادانه است اما البته مخاطب نگون بخت هم ناچار خواهد بود به همان مایه استادی به خرج دهد تا تصویر را دریابد و بالا تر از دریافت ، در ذهن مجسم کند . می توان گفت شعر در این جا به تزاحم خیال دچار شده است . کافی است همان تصویر هفتگانه را با این تصویر نسبتآ ساده ولی زیبا و حیرت انگیز از همان شاعر مقایسه کنیم :
بهار ، نامۀ یاران رفته می آرد
گلی که واکند آغوش ، در برش گیرید
این یک تشبیه گسترده است یعنی در کل بیت ، یک تشبیه انجام شده :
« گل ، نامه ای است که در فصل بهار ، یاران رفته را از زیر خاک به ما می فرستند . » و این هم زیباست ُ هم پر تأثیر .
از بزرگترین خطر ها برای شاعر همین است که بپندارد قوت خیالش را فقط تعداد تصویر های شعرش تعیین می کند . از این خطر ناک تر ، این است که او بکوشد به کمک تراکم تصویر ها ، تخیلش را عمیق تر جلوه بدهد درست همانند کسی که با گل آلود کردن آب یک برکه ، آن را عمیق تر می نمایاند . براستی اگر فراخ تمیمی در این پاره شعرش همانند نیما یوشیج و بعضی دیگران ، به ساختن یک تصویر شفاف و زنده بسنده کرده بود ،بهتر نبود ؟
در بی گزند این شب آرام
انسان غریو دوستی اش را
پر می گشاید در باغ روزها :
- در کاخ روز ها
کز دود شمعهای گلچین یأس
خورشید های زنده نفس می برید سرد
صویر سازی گسترده

گسترده کردن تصاویر ، کاری است در جهت عکس تراکم و تزاحم خیال. منظور این است که شاعر ، به جای درج یک یا چند تصویر مستقل در هر بیت یا مصراع ، همۀ شعر را یک تصویر در نظر می گیرد و در اجزا شعر ، همان تصویر را گسترش و شرح می دهد . شاید ذکر مثالی از منوجهری ، توضیح دهندۀ حرف ما باشد . او در قصیدۀ « برلشکر زمستان ، نوروز نامدار ...» تصویری کلی از رویارویی بهار و زمستان نشان می دهد و آنگاه ، همۀ تصویر های دیگر را در بستر همین تصویر کلی ارایه می کند . مثلآ در آن جا که بهار ، قصد جنگ با زمستان را دارد ، همۀ عناصر طبیعت به شکل ابزار جنگ او در می آیند .
... نو روز ماه گفت « به جان سر امیر
کز جان دی بر آرم تا چند گه دمار
گرد آورم سپاهی دیبای سبز پوش
زنجیر زلف و سر و قد سلسله عذار
از ارغوان کمر کنم ، از ضمیران زره
از نارون پیاده و از ناروان سوار
قوس قزح کمان کنم ، از شاخ بید ، تیر
از برگه لاله رایت و از برق ، ذلفقار
از ابر ، پیل سازم و از باد ، پیلبان
و از بانگ رعد ، آینۀ پیل بی شمار ...
این تصویر های به ظاهر مستقل از هم ، اجزای تصویر کلی « لشکر آرایی نوروز » هستند ؛ و در بستر همان تشبیه مادر ، معنی می یابند . در یک تصویر گسترده ، همۀ اجزای خیال با هم مرتبط هستند و کامل کنندۀ یکدیگر . به همین علت ، خوانندۀ شعر ، مجال این را می یابد که همه را با هم مجسم کند چون اینها در کنار هم قرار می گیرد ، نه روی هم شعر « باغ و باد و تیشه » از ساعد باقری ، نمونه ای دیگر برای تصویر سازی گسترده است . در این شعر ، کشور به باغی تشبیه می شود و شاعر تا آخر ، همین تشبیه را حفظ می کند . با توجه به این تشبیه اصلی ، مفاهیمی چون گل کردن ، طوفان ، درختان ، خزان ، برگریزان و ... معنی می یابند و روشن می کنند که هر یک استعاره ای برای چیزی هستند :
هر چه می خواهد بگوید ، هرکه می خواهد
هرچه می خواهد بگوید ، تلخ یا شیرین
من تو را می گویم ای باغ بهار آور
ای نماز آبها را قبلۀ دیرین
من تو را می گویم ای بالیدنت از خاک
باور آنان که برماندن بر آشفتند
من تو را می گویم ای باغی که مبعوثان
قصۀ گل کردنت را بار ها گفتند ،
... خواهم ای گل کردۀ داغ زمین ، ای باغ !
در گناه دستهای باغبان مانی
بانگ برداری که باری ، ما نمی خشکیم
پشت پاییز و زمستان را بلرزانی

ادامه دارد...

تا شدم حلقه به گوش در میخانه ی عشق
هر دم آید غمی از نو به مبارک بادم
حافظ
مشاهده‌ی وب‌سایت کاربر یافتن تمامی ارسال‌های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ
 سپاس شده توسط بهروز مرادی ، لیلا نقشبندی ، فرهاد گل ، لیوزا ، حسين زارعي ، نرگس یاری ، فرشته شهابی ، هامان نیارمی ، *ساغر*
۹۴/۳/۸, (۱۰:۵۶ صبح)
ارسال: #2
RE: تزاحم خیال در شعر
سلام جناب اقتخاری گرامی
مطلب بسیار خوبی بود.
بر گر فتـــه از « مجموعۀ آموزشی شعر - روزنه»
مؤلف : محمد کاظم «کاظمي»
امیدوارم دوستان استفاده کامل رو ببرند.

حرکت خود نوعی رسیدن است
مثل میوه ای که قبل از افتادن به روی درخت می رسد
و من قبل از دیدار تو در این آینه ها به خودم میرسم
مشاهده‌ی وب‌سایت کاربر یافتن تمامی ارسال‌های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ
 سپاس شده توسط لیلا نقشبندی ، meep ، فرهاد گل ، لیوزا ، حسين زارعي
۹۵/۳/۸, (۰۹:۰۸ عصر)
ارسال: #3
RE: تزاحم خیال در شعر
با عرض سلام و ادب
بسیار سپاسگذارم جناب افتخاری مطلب آموزنده ای بود که برای پیشرفت یک شاعر لازمه...
در پناه حق باشید.

درِ میخانه ببستند خدایا مپسند
که درِ خانهٔ تزویر و ریا بگشایند
یافتن تمامی ارسال‌های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ
ارسال پاسخ 


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 2 مهمان

در گوگل محبوب کنید :