logo-samandehi

    قوانین انجمن:
  • سرقت ادبی ممنوع
  • هر شاعر می تواند هر هفته یک شعر درج نماید. اشعار در پایان هفته توسط مدیران بررسی و تایید می گردد.
  • از ارسال تاپیک و کامنت موهن جداً خودداری نمایید و از نقد غیر تخصصی و احساسی بپرهیزید.
  • به جای درج پاسخ های کوتاهی مانند «زیبا بود» ، از گزینه ی «تشکر» استفاده نمایید.


آخرین موضوع ها: --- دعوت به همکاری در مدیریت --- آغاز فعالیت کانال تلگرام انجمن شاعران جوان --- آغاز فعالیت صفحه ی رسمی اینستگرام انجمن شاعران جوان --- ثبت اشعار اعضای انجمن در سامانه ثبت وزارت ارشاد --- جلسه حضوری کارگاه تخصصی غزلترانه --- گزارش دومین عصر شعر ۳۱ تیرماه ۹۵ --- مسابقه فیلم نامه نویسی ---

ارسال پاسخ 
 
امتیاز موضوع:
  • 0 رأی - میانگین امتیازات: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
نگاهی کوتاه به تاریخ ادبیات ترکی
۹۵/۳/۲۱, (۱۱:۰۰ صبح)
ارسال: #1
نگاهی کوتاه به تاریخ ادبیات ترکی
تاريخ وادبيات هرملتي نشان دهنده گذشته هر ملت براساس يافته ها اموخته ها وفرهنگ وتمدن ان ملت ميباشد.

تاريخ وبيشتر از ان ادبيات كه مورد بحث ماست با تاثير از طبيعت محيطي كه انسانها درانجا زندگي ميكنند ونيز تك تك افراد نوع بشر است كه هميشه ودر همه حا ل باهم در ارتباط بوده اند سير تكاملي خود راطي ميكند وبه بالاترين نقطه شكوفاييش ميرسد.

به گواه تاريخ در بين ملتهايي كه ازبدو پيدايش تاكنون باطبيعت ومحيط اطراف خود ونيز انسانهاي همجوار خود ارتباط گسترده اي داشته اندوتوانسته اند برانها اثر گذاشته  واز انها تاثير پذيرند داراي تاريخ وتمدن قوي ونيز ادبيات وهنرپررونقي بوده اند.

تركان نيز باتوجه به سكونتگاههاي اوليه شان كه در شرق دور ميباشد وداراي طبيعت بكر وعاري از هرنوع كدري وخموشي است وهميشه در جنب وجوش است ونيز با توجه به حركتهاي تاريخي انان  به سوي غرب شمال وجنوب داراي تاريخ وادبيات غني وثروتمندي هستند.تركان با تاثير از محيط خود دست به خلق اثار هنرها وتمدني كردند كه پشتوانه ان تمدن تاكنون در سراسر جهان تركان جلوه گر است و هركدام از انها باتوجه به ويژگي هاي خاص اقليمي تكه هايي از تمدن باستاني خود را تا به امروز حفظ كرده وتا نهايت ابديت پيش خواهند برد.

درباره تاريخ ادبيات تركي شايد اين مطلب بهتر باشد كه بگوييم تركان ادبيات شفاهيشان بسيار بسيار پربارتر وغني تر وباشكوه تر از ادبيات نوشتاري انهاست وشايد قبل از هزاران سال كه ادبيات تركي به سبك نوشتاري درامد ادبيات شفاهي در بين تركان داراي عظمت پرباري بوده است.

تركان با استفاده از سازي كه ان را هم از طبيعت الهام گرفته بودند وان را روي سينه گذاشته واشعارشان را ميخواندند وادبيات خود را پررونق بخشيده ومانند شاخ وبرگ درخت بسيار باشكوه گردانيدند.

البته بايد اين مطلب را هم متذكر شد كه در ميان ساير اقوام تركي هر يك برحسب منطقه الت موسيقي مربوط به خود را مينوازند وادبيات خود را با انها زنده نگه داشته اند.

اما در مورد ادبيات نوشتاري تركي نوشته هاي ادبي تركان اويغور در دين شمن مربوط به هزاره هاي قبل از ميلاد مهم ترين دليل نوشتاري بودن ادبيات تركي است.همانطور كه ميدانيم تركان اويغور قبل از امدن اسلام مانوي وبعضا بودايي ومسيحي هم بوده اند.بر اين اساس بيشتر نوشته هاي اويغوري بر اساس اموخته هاي دين مانوي در شرق دور تجلي يافته است.در خرابه هاي معابد بودايي ومانوي ومسيحي اويغورها نوشته ها واسناد زيادي به دست امده كه در بين انها كتب ديني شايان اهميت اند.علاوه بر كتب ديني تعدادي كتاب ستاره شناسي وپزشكي وادبيات مختلف نيز جلب توجه ميكند.

ادبيات اويغوري كه در تركستان شرقي بوجود امده وبا الفباي اويغوري نوشته شده از دوقسمت نظم ونثر تشكيل شده است.نثر اويغوري بيشتر در موضوعات ديني نوشته شده واز مهمترين انها ايريك بيتيك يا كتاب فال كه در سال930ميلادي به وسيله يك راهب مانوي نوشته شده ويا التون ياروك(نور طلايي)و ادگو اوغلي تيگين ايله اييغ اغلي تيگين(شاهزاده نيك انديش وشاهزاده بد انديش)را ميتوان نام برد.

بعد از ظهور دين اسلام ونيز پذيرفته شدن اين دين الهي به وسيله تركان ادبيات تركي نيز بر اساس اموخته هاي الهي اين دين از اوان امدن اسلام تاكنون پابرجاست.در دوران بعد از اسلام مهمترين كتابي كه به خط اويغوري نوشته شده كتاب قوتادقوبيليك(علم سعادت اقتدار وسياست)اثر يوسف خاص خاجب است كه در شهر بالاساغون تركستان شرقي نوشته شده وبه سلطان قاراخاني بوغراخان اهدا گرديده است.موضوع كتاب پند است وبه شكل مناظره ومكالمه نوشته شده است.

بعد از خاص خاجب مهمترين عارف وشاعري كه در تركستان ظهوركردشيخ احمد يسوي پير تركستان است.كتاب معروف ايشان ديوان حكمت است كه متشكل از حكمتهايي است كه انها را براي اهل عرفان ومعرفت سروده است.احمد يسوي دين وتصوف را درهم اميخت وسبب اشاعه اسلام وتصوف در ميان مردم تركستان گرديد.ايشان موسس طريقت يسويه است.افكار ايشان علاوه بر تركستان به وسيله شاگردانش در اذربايجان واناطولي هم تاثيرگذار بود.

رفته رفته كه حكومتهاي تركان سراسر شرق وغرب را در بر ميگرفت ادبيات انها هم به سوي بلنديها ميشتافت ونيز كل مرزهاي حكومتي را در برگرفته وحتي خارج از مرزها هم ميرفت.

قرن 15ميلادي مصادف با زمان ظهور شاعري است كه علاوه بر اينكه ادبيات تركي را به اوج خود رسانده بلكه ادبيات همسايگان تركان يعني فارس ها را هم به سوي ترقي كشانده است. اين شخص كسي نيست جز امير نظام الدين عليشير نوايي ملقب به ذواللسانين شاعر ووزير دانشمندزمان تيموريان.

ايشان كه در اشعار تركي نوايي و در اشعار فارسي فاني تخلص ميكرده اشعار زيادي در هر دو زبان از خود به يادگار گذاشته است.ظهور امير عليشير نوايي موجب تحولي در ادبيات تركي گشت زيرا از اين پس تركي جغتايي هم در ساير لهجه هاي تركي  ونيز ادبياتشان تاثير فراواني گذاشته است.كتابهاي معروف عليشير نوايي مانند مجالس النفايس محاكمه اللغتين مناجات نامه و...از جمله اثار گرانبهاي ادبيات تركي در اين زمان ميباشد.

ظهيرالدين بابر هم از ديگر شعراي تركي جغتايي است  كه زبان ادبي اش در ساير لهجه هاي تركي اثرگذار بوده است.

همانطور كه ادبيات تركي در شرق به سوي پيشرفت ميرفت در غرب تيز با ظهورامپراطوري عثماني ونيز با حمايت مادي ومعنوي پادشاهان عثماني از زبان وادبيات تركي   شعرا وعرفاي بزرگي همچون يونوس امره پير سلطان ابدال  سلطان ولدوهزاران هزار شاعروعارف ديگر در اناطولي نيز غناي ادبي تركان راروز به روز بيشتر وبيشتر ميكردند.نثر تركي هم در اين دوره اقتدار خود را بازميافت وبا كساني چون كاتب چلبي  اوليا چلبي ,قوچي بيك, لطفي پاشا, اسماعيل انقروي وهزاران هزار نثرنويس ديگر روي به سوي پيشرفت نهاد.

نظم ونثر تركي در اذربايجان هم در قرن 13و14 با پيدايش چيره دستاني همچون  هندوشاه نخجواني  ونصير باكويي رو به سوي ترقي مينهاد ورفته رفته جايگاه خود رادرميافت و بعدها با ظهور نسيمي وسپس فضولي به اوج خود رسيد.مهمترين كتابي كه هم درنظم وهم درنثر شهرت واعتبارخاصي دارد كتاب دده قورقود است كه شامل داستانهاي حماسي تركان ميباشد وتوسط نويسنده نامعلومي در زمان نامعلوم نوشته شده است .اين اثر مربوط به ادبيات فولكلور ميباشد ويك كتاب جمع اوري شده است تايك تاليف.  

در دوره اق قويونلوها وقره قويونلوها هم ادبيات تركي بافرازونشيبهايي همراه بود.جنگهاي خونين اين دو طايفه ترك باهمديگروبا دشمنان خارجي خودبعضا باعث كاهش اثار ادبي در اذربايجان واناطولي ميشد.مهمترين شاعر اين دوره جهانشاه قره قويونلو ميباشد كه اشعارش در ستايش خدا وپيغمبر ونيز دل بستن به امور معنوي ودل كندن از امور دنيويست.اوزون حسن پاشا فرمانرواي اق قويونلوها هم در اين دوره دستور ترجمه قران كريم به زبان تركي را داده است.

با ظهور دولت صفويه در اذربايجان وپايان دادن به كشمكشهاي قومي وايجاد امنيت در منطقه ادبيات نيز پابه پاي ديگر علوم پيشرفت چشمگيري يافت.در اين دوره  به دليل توجه خاص پادشاهان ترك زبان صفوي به شعر تركي  ادبيات تركي رونق بيشتري گرفته وتاحد اعلي خود رفت.

شاعران زيادي در اين دوره اكثرا در اذربايجان وساير مناطق ترك زبان ظهور كرده اند.از جمله شاعران اين دوره شاه اسماعيل ختايي است كه اشعارش مشرب عرفاني داشته ودرون مايه ان گسستن از بندها ورسيدن به ازادي جاويدان ميباشد.

فضولي شاعر توانمند اذربايجان در اين دوره با اشعار نغزش در سه زبان تركي فارسي وعربي زبانزد خاص و عام گرديد ونيز ادبيات تركي را در اذربايجان به اعلي درجه خود رسانيد.

جنگهاي خونين مابين دوطايفه ترك صفوي وعثماني از يك سو وكشمكشهاي انان با دشمنان خارجي موجب ايجاد ناامني در داخل مرزهاميگرديدودرپي ان رشدعلوم وفنون به ويژه ادبيات كاهش ميافت.

درقرن18ميلادي نيز هرچندمثل گذشته ساحه ادبيات پررونق نبود ولي هرازچندگاهي درتاريخ اذربايجان كساني پيداميشدند كه از ادبيات حمايت كنند وان را محترم شمارند.در ميان خوانين چلبي خان, پناه خان وفتحعلي خان نقش مهمتري داشتند.

ملا پناه واقف بزرگترين شاعر اذربايجاني در قرن 18ميلادي است وبا نواوري درشكل ورئاليسم در محتوا مرحله جديدي رادرتاريخ زبان وادبيات تركي اذربايجاني بازكرده است.

نباتي هم از بزرگترين شعراي اذربايجان وشايدبزرگترين شاعر قرن19است كه درشعرتخلص نباتي وخان چوباني داشت وبه دوزبان تركي وفارسي شعر ميسرود.

در دوران معاصر به دليل اتفاقات زيادي كه دراذربايجان وسايرمناطق ترك نشين دنيا رخ دادادبيات تركي نيز از انها متاثر گشته وسبكهاي جديدي در ادبيات به وجود امد.وقوع انقلاب مشروطه در تبريزورخ دادن دوجنگ جهاني اول ودوم واتفاقات ديگر ادبيات تركي راهم بي تاثير نگذاشت.شعراي دوره مشروطه از اين جنبش ازاديخواه حمايت ميكردند ومردم را به داشتن اگاهي وازاديخواهي تشويق ميكردند.

شهريار بزرگترين شاعر معاصر است كه ادبيات تركي اذربايجاني را به اوج خودرسانده است.ايشان نه تنها درتركي بلكه اثارزيادي هم درفارسي دارد.معروفترين سروده ايشان منظومه حيدربابايه سلام ميباشد كه زبانش عامه پسندبوده ومحيط زندگي شاعر را به تصوير ميكشد.

از ديگرشعراي اذربايجاني اين دوره حاج عبدالرحمن طيار معروف به دده كاتب كه از تركان كوره سونلي اهل اروميه ميباشد ونيز هوشنگ جعفري اهل زنجان ميباشد كه باسرودن شعرتركي ادبيات معاصر را رونق بخشيده اند.

هرچند كه سخن گفتن درموردزبان وادبيات تركي جرات وجسارت فراواني ميخواهد ونوشتن چندجمله درباره ادبيات غني وثروتمند تركي كاري بس كم درمقابل ادبياتي به اين بزرگي وثروتمندي است ولي اميدواريم با خواندن اين مطلب اشنايي مختصري با شعراوعرفاي ترك زبان كه شيريني اين زبان را با شعرها وسروده هايشان تا به امروز حفظ كرده اند داشته باشيم.

منابع:

سيري درتاريخ زبان ولهجه هاي تركي  تاليف دكترجواد هئيت

توركون قيزيل كيتابي  نوشته رفيق اوزدك

سيري دراشعارتركي مكتب مولويه  نوشته دكترحسين محمدزاده صديق



★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★
عــشقین کے قــراریندا وفــــا اولمیاجایمیش
بیلمم کے طبیعت نـــیہ قویموش بو قرارے

★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★
یافتن تمامی ارسال‌های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ
ارسال پاسخ 


پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان

در گوگل محبوب کنید :